Τιρζεπατίδη (Mounjaro): τι είναι και τι δείχνουν οι κλινικές μελέτες

Τιρζεπατίδη (Mounjaro): τι είναι και τι δείχνουν οι κλινικές μελέτες

Η τιρζεπατίδη (Tirzepatide) είναι πεπτίδιο 39 αμινοξέων που ενεργοποιεί ταυτόχρονα τους υποδοχείς GIP και GLP-1. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση κυκλοφορεί ως το συνταγογραφούμενο φάρμακο Mounjaro, για τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και για τη διαχείριση του σωματικού βάρους, και χορηγείται με υποδόρια ένεση μία φορά την εβδομάδα, σύμφωνα με την Περίληψη Χαρακτηριστικών του Προϊόντος (ΠΧΠ) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΜΑ). Στη μελέτη SURMOUNT-1, ενήλικες χωρίς διαβήτη παρουσίασαν μέση μείωση βάρους 16% έως 22,5% σε 72 εβδομάδες, ανάλογα με τη δόση.

Το άρθρο συνοψίζει τι έχει δημοσιευθεί για την τιρζεπατίδη: τον μηχανισμό δράσης, τα αποτελέσματα των μελετών, τις καταγεγραμμένες ανεπιθύμητες ενέργειες και τη σύγκριση με τη σεμαγλουτίδη. Δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή ούτε οδηγία χρήσης. Κάθε απόφαση για φαρμακευτική αγωγή ανήκει στον θεράποντα ιατρό.

Τι είναι η τιρζεπατίδη;

Η τιρζεπατίδη είναι ένας μακράς δράσης αγωνιστής των υποδοχέων GIP και GLP-1, δηλαδή των δύο ορμονών του εντέρου (ινκρετινών) που εκκρίνονται μετά το φαγητό. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων την κατατάσσει στα αντιδιαβητικά φάρμακα με κωδικό ATC A10BX16.

Το μόριο αποτελείται από 39 αμινοξέα και φέρει μια αλυσίδα λιπαρού οξέος (C20) που του επιτρέπει να συνδέεται με την αλβουμίνη του αίματος. Αυτό παρατείνει τον χρόνο ημιζωής του σε περίπου 5 ημέρες, γι' αυτό και η χορήγηση στις μελέτες γίνεται μία φορά την εβδομάδα (ΠΧΠ, παράγραφος 5.2).

Σε αντίθεση με τη σεμαγλουτίδη, που δρα μόνο στον υποδοχέα GLP-1, η τιρζεπατίδη ενεργοποιεί δύο υποδοχείς. Η ρετατρουτίδη, που βρίσκεται ακόμη σε κλινικές μελέτες, προσθέτει και τρίτο υποδοχέα, αυτόν της γλυκαγόνης.

Ποια είναι η σχέση της τιρζεπατίδης με το Mounjaro;

Mounjaro είναι η εμπορική ονομασία του εγκεκριμένου φαρμάκου της Eli Lilly που περιέχει τιρζεπατίδη ως δραστική ουσία. Η άδεια κυκλοφορίας του ισχύει σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά από αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων.

Στην ΕΕ, η άδεια κυκλοφορίας του Mounjaro καλύπτει δύο ενδείξεις:

  • Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2: ενήλικες, έφηβοι και παιδιά από 10 ετών, όταν η γλυκαιμία δεν ελέγχεται επαρκώς, ως συμπλήρωμα της δίαιτας και της άσκησης.
  • Διαχείριση βάρους: ενήλικες με ΔΜΣ ≥ 30 kg/m², ή ΔΜΣ 27–30 kg/m² με τουλάχιστον μία σχετιζόμενη πάθηση (π.χ. υπέρταση, δυσλιπιδαιμία, άπνοια ύπνου, καρδιαγγειακή νόσο, προδιαβήτη). Πάντα ως συμπλήρωμα μιας δίαιτας με μειωμένες θερμίδες και αυξημένης σωματικής δραστηριότητας.

Το φάρμακο κυκλοφορεί σε προγεμισμένη πένα πολλαπλών δόσεων (KwikPen) και σε φιαλίδιο, με δόσεις από 2,5 mg έως 15 mg. Και οι δύο μορφές είναι ενέσιμες.

Πώς δρα η τιρζεπατίδη στον οργανισμό;

Η τιρζεπατίδη ενισχύει την έκκριση ινσουλίνης με τρόπο που εξαρτάται από το επίπεδο της γλυκόζης στο αίμα, και ταυτόχρονα μειώνει την όρεξη μέσω των κέντρων του εγκεφάλου που ρυθμίζουν την πρόσληψη τροφής. Σύμφωνα με την ΠΧΠ, η μείωση του βάρους οφείλεται κυρίως σε απώλεια λιπώδους μάζας.

Οι υποδοχείς GIP και GLP-1 υπάρχουν στα α- και β-κύτταρα του παγκρέατος, στην καρδιά, στα αγγεία, στο έντερο, στους νεφρούς και, ειδικά οι υποδοχείς GIP, στα λιποκύτταρα. Οι κλινικές μελέτες που αναφέρει ο ΕΜΑ κατέγραψαν:

  • αυξημένο αίσθημα κορεσμού και μειωμένη πείνα
  • μικρότερη επιθυμία για τροφές με πολλή ζάχαρη και λιπαρά

Η ίδια πηγή καταγράφει και καθυστερημένη γαστρική κένωση, ως ανεπιθύμητη ενέργεια και ως προειδοποίηση πριν από γενική αναισθησία.

Για τον γενικότερο μηχανισμό αυτής της κατηγορίας, δείτε τον οδηγό μας για τους αγωνιστές GLP-1.

Πόσο βάρος χάθηκε στη μελέτη SURMOUNT-1;

Στη SURMOUNT-1, η μέση μείωση του σωματικού βάρους μετά από 72 εβδομάδες ήταν 16,0% με 5 mg, 21,4% με 10 mg και 22,5% με 15 mg εβδομαδιαίως, έναντι 2,4% με εικονικό φάρμακο. Πάνω από το 89% των συμμετεχόντων σε κάθε δόση έχασε τουλάχιστον 5% του αρχικού βάρους.

Η SURMOUNT-1 (Jastreboff και συν., New England Journal of Medicine, 2022) ήταν διπλή τυφλή, τυχαιοποιημένη μελέτη φάσης 3 με 2.539 ενήλικες. Όλοι είχαν παχυσαρκία ή υπερβάλλον βάρος με τουλάχιστον μία σχετιζόμενη πάθηση, αλλά όχι διαβήτη. Μέση ηλικία 45 έτη, 67,5% γυναίκες, μέσος ΔΜΣ 38 kg/m². Όλοι οι συμμετέχοντες έλαβαν συμβουλές για δίαιτα με μειωμένες θερμίδες και αυξημένη σωματική δραστηριότητα.

SURMOUNT-1, εβδομάδα 72 5 mg 10 mg 15 mg Εικονικό φάρμακο
Αρχικό βάρος (μέσος όρος, kg) 102,9 105,9 105,5 104,8
Μεταβολή βάρους (%) −16,0% −21,4% −22,5% −2,4%
Μεταβολή βάρους (kg) −16,1 −22,2 −23,6 −2,4
Συμμετέχοντες με μείωση ≥ 5% 89,4% 96,2% 96,3% 27,9%
Συμμετέχοντες με μείωση ≥ 20% 31,6% 55,5% 62,9% 1,3%

Πηγή: ΠΧΠ Mounjaro, Πίνακας 8 (πληθυσμός mITT). Η δημοσίευση στο NEJM αναφέρει ελαφρώς χαμηλότερα ποσοστά (−15,0%, −19,5% και −20,9% έναντι −3,1%), επειδή στην ανάλυσή της μετράει και τους συμμετέχοντες που διέκοψαν τη θεραπεία.

Στους ίδιους συμμετέχοντες η περίμετρος μέσης μειώθηκε κατά 14,6–19,9 cm, έναντι 3,4 cm με εικονικό φάρμακο. Με τις δόσεις μαζί, η συστολική πίεση μειώθηκε κατά 8,1 mmHg, έναντι 1,3 mmHg. Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από την Eli Lilly.

Πόσα κιλά χάνει κανείς σε έναν μήνα με το Mounjaro;

Οι δημοσιευμένες μελέτες δεν δίνουν ένα «μηνιαίο» νούμερο: η SURMOUNT-1 μέτρησε το αποτέλεσμα στις 72 εβδομάδες, όπου ο μέσος όρος ήταν 16,1 έως 23,6 kg, ανάλογα με τη δόση. Οι πρώτοι μήνες είναι η φάση σταδιακής αύξησης της δόσης, οπότε η μεταβολή στην αρχή είναι μικρότερη από τον μέσο ρυθμό των 72 εβδομάδων.

Ο λόγος είναι το σχήμα της μελέτης. Όλοι ξεκίνησαν με 2,5 mg για 4 εβδομάδες και η δόση αυξανόταν κατά 2,5 mg κάθε 4 εβδομάδες, μέχρι να φτάσει στην προκαθορισμένη δόση της ομάδας. Η ομάδα των 15 mg έφτασε εκεί μετά από 20 εβδομάδες.

Δύο επιφυλάξεις:

  • Τα νούμερα είναι μέσοι όροι. Περίπου 1 στους 10 συμμετέχοντες με 5 mg δεν έφτασε ούτε το 5% απώλειας (89,4% το έφτασαν). Η μεμονωμένη ανταπόκριση διαφέρει σημαντικά.
  • Αφορούν ενήλικες με μέσο αρχικό βάρος περίπου 105 kg, υπό ιατρική παρακολούθηση και με συμβουλευτική για διατροφή και άσκηση. Δεν αποτελούν πρόβλεψη για οποιονδήποτε άλλο.

Ποιο σχήμα δόσεων χρησιμοποιήθηκε στις κλινικές μελέτες;

Σε όλες τις μελέτες SURMOUNT και SURPASS, η τιρζεπατίδη ξεκινούσε στα 2,5 mg την εβδομάδα για 4 εβδομάδες και αυξανόταν κατά 2,5 mg κάθε 4 εβδομάδες έως τη δόση της μελέτης. Οι δόσεις συντήρησης που αξιολογήθηκαν ήταν 5, 10 και 15 mg την εβδομάδα, με μέγιστη τα 15 mg.

Η σταδιακή αύξηση δεν είναι τυχαία. Σύμφωνα με τον ΕΜΑ, η ναυτία, ο έμετος και η διάρροια ήταν συχνότερα κατά τη φάση αύξησης της δόσης και μειώνονταν με τον χρόνο.

Στην εγκεκριμένη χρήση, το δοσολογικό σχήμα, οι αλλαγές του και ο συνδυασμός με άλλα φάρμακα (όπως ινσουλίνη ή σουλφονυλουρίες, όπου αυξάνεται ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας) καθορίζονται αποκλειστικά από τον θεράποντα ιατρό.

Ποιες παρενέργειες καταγράφηκαν στις μελέτες;

Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν γαστρεντερικές, κυρίως ναυτία, διάρροια, έμετος και δυσκοιλιότητα, και ήταν στην πλειονότητά τους ήπιες ή μέτριες. Στη μελέτη διαχείρισης βάρους φάσης 3 σε άτομα χωρίς διαβήτη, ναυτία ανέφερε το 24,6% έως 33,3% των συμμετεχόντων με τιρζεπατίδη, έναντι 9,5% με εικονικό φάρμακο.

Η ΠΧΠ (παράγραφοι 4.4 και 4.8) κατατάσσει τις ανεπιθύμητες ενέργειες ανά συχνότητα:

  • Πολύ συχνές (≥ 1 στους 10): ναυτία, διάρροια, έμετος, κοιλιακό άλγος, δυσκοιλιότητα. Επίσης υπογλυκαιμία, όταν η τιρζεπατίδη συνδυάζεται με σουλφονυλουρία ή ινσουλίνη.
  • Συχνές (1 στους 100 έως 1 στους 10): δυσπεψία, φούσκωμα, ερυγές, μετεωρισμός, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, ζάλη, υπόταση, τριχόπτωση (κυρίως στις μελέτες βάρους), κόπωση (συχνή στις μελέτες διαχείρισης βάρους), αντιδράσεις στο σημείο της ένεσης, αυξημένος καρδιακός ρυθμός.
  • Όχι συχνές (1 στους 1.000 έως 1 στους 100): χολολιθίαση, χολοκυστίτιδα, οξεία παγκρεατίτιδα, καθυστερημένη γαστρική κένωση.

Στη μελέτη βάρους, το 1,9% έως 4,4% των συμμετεχόντων διέκοψε οριστικά τη θεραπεία λόγω γαστρεντερικών συμπτωμάτων, έναντι 0,5% με εικονικό φάρμακο.

Η ΠΧΠ περιλαμβάνει και τις εξής προειδοποιήσεις:

  • Αφυδάτωση: οι έμετοι και η διάρροια μπορεί να προκαλέσουν αφυδάτωση και επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας.
  • Παγκρεατίτιδα: η τιρζεπατίδη δεν έχει μελετηθεί σε άτομα με ιστορικό παγκρεατίτιδας.
  • Αναισθησία: κίνδυνος εισρόφησης σε γενική αναισθησία, λόγω της καθυστερημένης γαστρικής κένωσης.
  • Εγκυμοσύνη: δεν συνιστάται. Λόγω του μεγάλου χρόνου ημιζωής, η αγωγή διακόπτεται τουλάχιστον έναν μήνα πριν από προγραμματισμένη εγκυμοσύνη.
  • Θυρεοειδής: σε διετή μελέτη σε αρουραίους παρατηρήθηκε αύξηση όγκων των C-κυττάρων του θυρεοειδούς. Η σημασία του ευρήματος για τον άνθρωπο είναι άγνωστη, και σε μελέτη 6 μηνών σε διαγονιδιακά ποντίκια δεν παρατηρήθηκε κάτι αντίστοιχο.

Στην ΕΕ, η μοναδική αντένδειξη που αναγράφει η ΠΧΠ είναι η υπερευαισθησία στη δραστική ουσία ή σε κάποιο έκδοχο. Περισσότερα για την κατηγορία θα βρείτε στο άρθρο για τις παρενέργειες των πεπτιδίων για αδυνάτισμα.

Τι συμβαίνει όταν διακοπεί η τιρζεπατίδη;

Στη μελέτη SURMOUNT-4, όσοι σταμάτησαν την τιρζεπατίδη μετά από 36 εβδομάδες και πέρασαν σε εικονικό φάρμακο ξαναπήραν κατά μέσο όρο 14,8% του βάρους τους μέσα στον επόμενο χρόνο. Όσοι συνέχισαν έχασαν επιπλέον 6,7%.

Η SURMOUNT-4 (Aronne και συν., JAMA, 2024) ξεκίνησε με 783 ενήλικες, που έλαβαν όλοι τιρζεπατίδη για 36 εβδομάδες στη μέγιστη ανεκτή δόση (10 ή 15 mg). Στο διάστημα αυτό το μέσο βάρος μειώθηκε από περίπου 107 kg σε περίπου 85 kg. Στη συνέχεια, 670 συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία: οι μισοί συνέχισαν τη θεραπεία και οι άλλοι μισοί πέρασαν σε εικονικό φάρμακο για 52 εβδομάδες.

Σύμφωνα με τον Πίνακα 12 της ΠΧΠ, στην εβδομάδα 88:

  • το 93,4% όσων συνέχισαν διατήρησε τουλάχιστον το 80% της απώλειας βάρους, έναντι 13,5% όσων σταμάτησαν
  • ακόμη και η ομάδα του εικονικού φαρμάκου είχε κατά μέσο όρο χαμηλότερο βάρος από την αρχή της μελέτης

Το εύρημα δείχνει ότι, στη μελέτη, το αποτέλεσμα συνδεόταν με τη συνέχιση της αγωγής.

Τιρζεπατίδη ή σεμαγλουτίδη (Ozempic, Wegovy): τι έδειξαν οι συγκριτικές μελέτες;

Σε δύο απευθείας συγκριτικές μελέτες, η τιρζεπατίδη ήταν ανώτερη της σεμαγλουτίδης στο κύριο καταληκτικό σημείο: στη μείωση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης στον διαβήτη τύπου 2 (SURPASS-2) και στη μείωση του βάρους στην παχυσαρκία (SURMOUNT-5). Και οι δύο μελέτες χρηματοδοτήθηκαν από την Eli Lilly, την εταιρεία που παράγει την τιρζεπατίδη.

  • SURPASS-2: η SURPASS-2 (Frías και συν., NEJM, 2021) συνέκρινε σε 1.879 ενήλικες με διαβήτη τύπου 2, για 40 εβδομάδες, τιρζεπατίδη 5, 10 ή 15 mg με σεμαγλουτίδη 1 mg, τη δραστική ουσία του Ozempic. Η HbA1c μειώθηκε κατά 2,01, 2,24 και 2,30 ποσοστιαίες μονάδες με τις τρεις δόσεις τιρζεπατίδης, έναντι 1,86 με σεμαγλουτίδη.
  • SURMOUNT-5: η SURMOUNT-5 (Aronne και συν., NEJM, 2025) ήταν ανοιχτή μελέτη φάσης 3b σε 751 ενήλικες με παχυσαρκία χωρίς διαβήτη, για 72 εβδομάδες. Συνέκρινε τη μέγιστη ανεκτή δόση τιρζεπατίδης (15 ή 10 mg) με σεμαγλουτίδη 2,4 ή 1,7 mg, όπως στο Wegovy. Σύμφωνα με την ΠΧΠ, η μέση μεταβολή βάρους ήταν −21,6% με τιρζεπατίδη και −15,4% με σεμαγλουτίδη. Η δημοσίευση αναφέρει −20,2% και −13,7% αντίστοιχα, με άλλη μέθοδο ανάλυσης.

Δεν υπάρχει ακόμη αντίστοιχη απευθείας σύγκριση με τη ρετατρουτίδη, η οποία βρίσκεται σε μελέτες φάσης 3. Τις διαφορές στον μηχανισμό αναλύουμε στα άρθρα Ρετατρουτίδη ή Τιρζεπατίδη και Ρετατρουτίδη ή Σεμαγλουτίδη.

Είναι η ερευνητική tirzepatide το ίδιο με το φάρμακο Mounjaro;

Όχι. Το Mounjaro είναι εγκεκριμένο φαρμακευτικό προϊόν με συγκεκριμένη σύνθεση, έλεγχο παραγωγής και ενδείξεις, που χορηγείται μόνο με ιατρική συνταγή. Η tirzepatide που διατίθεται ως ερευνητικό αντιδραστήριο προορίζεται αποκλειστικά για εργαστηριακή έρευνα (Research use only) και όχι για χρήση σε ανθρώπους ή ζώα.

Το κοινό όνομα αφορά τη δραστική ουσία, όχι το προϊόν. Τα κλινικά δεδομένα αυτού του άρθρου προέρχονται από μελέτες με το φαρμακευτικό προϊόν και δεν μεταφέρονται σε κανένα άλλο σκεύασμα.

Ποιο είναι το καθεστώς του Mounjaro στην Ελλάδα;

Το Mounjaro είναι φάρμακο που χορηγείται μόνο με ιατρική συνταγή. Σύμφωνα με το Ιατρικό Αθηνών, η τιρζεπατίδη δεν αποζημιώνεται από τον ΕΟΠΥΥ.

Για συνταγογράφηση, ένδειξη και παρακολούθηση, αρμόδιος είναι ο θεράπων ιατρός. Η Peptide Force δεν διαθέτει το φάρμακο Mounjaro και δεν παρέχει ιατρικές συμβουλές.

Τι πρέπει να κρατήσετε για την τιρζεπατίδη;

Η τιρζεπατίδη είναι διπλός αγωνιστής GIP/GLP-1 και, ως Mounjaro, εγκεκριμένο συνταγογραφούμενο φάρμακο στην ΕΕ για τον διαβήτη τύπου 2 και τη διαχείριση βάρους. Στις μελέτες φάσης 3 συνδέθηκε με μέση μείωση βάρους 16–22,5% σε 72 εβδομάδες και με ανάκτηση βάρους μετά τη διακοπή.

Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν γαστρεντερικές και εμφανίζονταν κυρίως κατά την αύξηση της δόσης. Όλα τα παραπάνω προέρχονται από μελέτες με χρηματοδότηση του παρασκευαστή και αφορούν το εγκεκριμένο φάρμακο υπό ιατρική παρακολούθηση.

Συχνές ερωτήσεις για την τιρζεπατίδη

Υπάρχει τιρζεπατίδη σε χάπι;

Όχι. Σύμφωνα με την ΠΧΠ του ΕΜΑ, το Mounjaro κυκλοφορεί μόνο ως ενέσιμο διάλυμα, σε προγεμισμένη πένα (KwikPen) ή σε φιαλίδιο, για υποδόρια χορήγηση μία φορά την εβδομάδα.

Γιατί κάποιοι δεν χάνουν κιλά με το Mounjaro;

Στη SURMOUNT-1, το 89,4% έως 96,3% των συμμετεχόντων, ανάλογα με τη δόση, έχασε τουλάχιστον 5% του βάρους του. Άρα ένα μικρό ποσοστό δεν έφτασε αυτό το όριο. Η ανταπόκριση διέφερε μεταξύ δόσεων και ατόμων, και η αξιολόγησή της είναι αρμοδιότητα του θεράποντος ιατρού.

Τι διαφέρει το Mounjaro από το Ozempic;

Το Ozempic περιέχει σεμαγλουτίδη, που ενεργοποιεί μόνο τον υποδοχέα GLP-1. Το Mounjaro περιέχει τιρζεπατίδη, που ενεργοποιεί τους υποδοχείς GIP και GLP-1. Στη SURMOUNT-5 η τιρζεπατίδη συνδέθηκε με μεγαλύτερη μείωση βάρους από τη σεμαγλουτίδη 2,4 mg σε 72 εβδομάδες.

Τι γίνεται αν σταματήσει η χορήγηση;

Στη SURMOUNT-4, όσοι πέρασαν σε εικονικό φάρμακο μετά από 36 εβδομάδες ξαναπήραν κατά μέσο όρο 14,8% του βάρους τους μέσα σε 52 εβδομάδες. Όσοι συνέχισαν τη θεραπεία έχασαν επιπλέον 6,7%.

Πόσο διαρκεί η δράση μιας δόσης;

Ο χρόνος ημιζωής της τιρζεπατίδης είναι περίπου 5 ημέρες, γι' αυτό η χορήγηση γίνεται μία φορά την εβδομάδα. Για τον ίδιο λόγο, η ΠΧΠ αναφέρει διακοπή τουλάχιστον έναν μήνα πριν από προγραμματισμένη εγκυμοσύνη.


Για ερευνητές: η Peptide Force διαθέτει Tirzepatide (Τιρζεπατίδη) για ερευνητική χρήση, με πιστοποιητικό ανάλυσης (COA) ανά παρτίδα. Προορίζεται αποκλειστικά για εργαστηριακή έρευνα (Research use only) και όχι για ανθρώπινη ή κτηνιατρική χρήση.

Επιστροφή στο ιστολόγιο

Οι πληροφορίες που παρουσιάζονται βασίζονται σε δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες και δεδομένα από αξιόπιστες πηγές. Οι πληροφορίες παρέχονται αποκλειστικά για εκπαιδευτικούς σκοπούς και δεν αποτελούν ιατρική συμβουλή. Οι ενώσεις που περιγράφονται στο παρόν περιεχόμενο προορίζονται αποκλειστικά και μόνο για ερευνητική και εργαστηριακή χρήση (Research use only).